Relacja z III debaty klubu Dialog i Rozwój

10 grudnia 2015 r.

W Klubie Dialog i Rozwój odbyła się trzecia debata poświęcona tematowi

Internalizacja działalności szkoły – badania, studia trzech stopni, zatrudnienie.

W debacie uczestniczyli prof. dr hab. Zygmunt Bosiakowski, emerytowany rektor SGPiS, mgr Marta Dobrzycka, przedstawiciel Samorządu Doktorantów, Michał Gałagus, przedstawiciel Samorządu Studentów, prof. dr hab. inż. Zbigniew Kledyński, prorektor Politechniki Warszawskiej, prof. dr hab. Wojciech Paprocki, dr hab. prof. UE Robert Tomanek, prorektor Uniwersytetu Ekonomicznego w Katowicach, dr hab. prof. SGH Piotr Wachowiak, prodziekan Kolegium Zarządzania i Finansów.

Przebieg debaty jest dostępny w wersji video na tej stronie.

Na początku prof. Z. Bosiakowski odniósł się do relacji pomiędzy procesem dydaktycznym a sferą badań naukowych uczelni, zwracając uwagę zarówno na rolę badań statutowych, jak i zlecanych przez instytucje zewnętrzne. Podstawowym zadaniem uniwersytetu nie jest przekazywanie wiedzy, ale tworzenie wiedzy. Badania i kształcenie są ze sobą funkcjonalnie związane. Prof. Z. Kledyński zauważył, że zakres działalności badawczej zależy od charakteru uczelni. Politechnika Warszawska jest uniwersytetem badawczym, który jest szczególnie aktywny na tym polu, w tym w obszarze badań komercyjnych. Uczelnie techniczne są predystynowane do wykonywania badań na zlecenie z gospodarki, co powoduje, że większość uzyskiwanych wyników znajduje wdrożenie praktyczne. Wiele podejmowanych badań ma charakter interdyscyplinarny, co powoduje, że ich realizacja odbywa się w centrach badawczych o charakterze międzywydziałowym lub w spółkach prawa handlowego funkcjonujących pod kontrolą uczelni. Prof. R. Tomanek omówił problemy, jakie pojawiają się na uczelniach o strukturze wydziałowej. W uczelni o wyspecjalizowanym profilu, jak to ma miejsce w uniwersytecie ekonomicznym, działalność wydziałów ma cechy podobieństwa. Zauważalna jest tendencja do „zamykania się” wydziałów, co utrudnia współpracę interdyscyplinarną, a wyzwala konkurencję o niepotrzebnie dużej ostrości. Wymusza to interwencje ze strony władz rektorskich. Prof. P. Wachowiak zauważył, że istniejąca w SGH struktura spowodowała, iż proces dydaktyczny oraz badania naukowe mają różnych właścicieli, co jest sytuacją niekorzystną, utrudniając koordynację tych dwóch kluczowych procesów realizowanych na uczelni wyższej. Pożądana byłaby korekta rozwiązań organizacyjnych w SGH. Prof. W. Paprocki zwrócił uwagę, że o ile proces dydaktyczny w obszarze studiów I i II stopnia w SGH jest realizowany na szczeblu uczelnianym, to studia doktoranckie są prowadzone przez kolegia. Mgr M. Dobrzycka zauważyła, że o ile studia międzykolegialne pozwalałyby na zwiększenie interdyscyplinarności studiów III stopnia, to wyższą specjalizację zapewniają studia realizowane przez poszczególne kolegia. Michał Gałagus występujący w imieniu Samorządu Studentów pozytywnie ocenił bezwydziałowy tryb organizacji studiów I i II stopnia, wskazując nie tylko na wyższą jakość takich studiów, ale także mniejsze bariery biurokratyczne. W strukturze jednowydziałowej łatwiej jest organizować projekty interdyscyplinarne, które są inicjowane i realizowane przez studentów. Prof. W. Paprocki zauważył, że aktywność studentów wykracza poza zaangażowanie w proces dydaktyczny rozumiany jako uczęszczanie na zajęcia i wiąże się z chęcią uzyskania przez studentów jak najszerszego spojrzenia na otaczające ich problemy. Prof. Z. Kledyński, odpowiadając na pytanie dotyczące stabilności finansowej jednostek uczelni, przytoczył przykład Politechniki Warszawskiej i wskazał, że oprócz jednostek wydziałowych istnieją także jednostki międzywydziałowe, które muszą dbać o własne wyniki finansowe, w szczególności poprzez realizację badań na rzecz podmiotów zewnętrznych, choć podstawowym przychodem jednostek jest dotacja na działalność dydaktyczną i statutową. Ta dotacja jest dzielona między wydziały przy wykorzystaniu uzgodnionego algorytmu. Ponadto władze Politechniki Warszawskiej stworzyły narzędzia stabilizacji sytuacji finansowej jednostek, które mają problemy z utrzymaniem stabilności finansowej. Prof. Z. Bosiakowski odniósł się do problemu autonomii, a w szczególności finansowej samodzielności jednostek podstawowych uczelni, wskazując, że pełna autonomia jest w zasadzie niemożliwa, ponieważ mogłaby ona prowadzić w łatwy sposób do zadłużania się tych jednostek. Ograniczona autonomia sprzyja także realizacji celów uczelni jako całości, kosztem partykularnych interesów poszczególnych jednostek. Odnosząc się do tego problemu prof. R. Tomanek odwołał się do teorii J. Kornai’a, wg którego podmioty publiczne zabiegają o bezpieczeństwo swojego funkcjonowania i jednym z przejawów jest skłonność do rozbudowywania własnych zasobów. Następnie wskazał, że lepiej mówić o samodzielności programowej jednostek a nie o ich autonomii finansowej, a szczególny nacisk powinien zostać położony na budżetowanie i ograniczanie kosztów, ponieważ obecnie wydziały nie wykazują niezbędnej odpowiedzialności za kreowane koszty. Prof. P. Wachowiak opowiedział się za stosunkowo dużą samodzielnością, ponieważ sprzyja to rozwojowi postaw kreatywnych, w szczególności w badaniach naukowych. Przy centralizacji procesu internacjonalizacji badań, część inicjatyw w ogóle nie może się ujawnić lub rozwinąć. Funkcjonowanie samodzielnych wydziałów powinno przyczynić się do lepszej alokacji zasobów w skali całej uczelni, gdyż lepiej można koordynować działalność dydaktyczną i badawczą. Mgr M. Dobrzycka odniosła się do kwestii funkcjonowania samorządu doktorantów w kontekście struktury organizacyjnej uczelni, wskazując na mniejszy stopień zintegrowania środowiska doktorantów w porównaniu do społeczności studentów. Przedstawicielka samorządu doktorantów wskazała także, że budżet, którym dysponuje Samorząd Doktorantów jest niewystarczający do potrzeb. Z drugiej strony M. Gałagus stwierdził, że chociaż budżet samorządu studentów jest wystarczający, to niedoinwestowane są poszczególne organizacje studenckie. Przedstawiciel Samorządu Studentów zwrócił także uwagę na deficyt projektów badawczych, w których mogliby uczestniczyć studenci, szczególnie w porównaniu z projektami o charakterze biznesowym. Prof. W. Paprocki podkreślił, że jedną z przyczyn małego zaangażowania studentów w badania naukowe wynika między innymi z niewystarczającego zakresu finansowania działalności badawczej przez państwo. Prof. P. Wachowiak podkreślił, że małe zaangażowanie studentów w proces badawczy wynika z oderwania procesu dydaktycznego od jednostek podstawowych i małego związku studentów w pracownikami naukowymi. Prof. Z. Bosiakowski zwrócił uwagę na korzyści płynące z zaangażowania studentów w działalność naukową. Prof. Z. Kledyński wskazał, że na Politechnice Warszawskiej jednostki podstawowe mają możliwość łączenia się w szkoły, które mają możliwość proponowania szerszej oferty dydaktycznej przy jednoczesnym zachowaniu dyscypliny kosztowej. Prof. R. Tomanek potwierdził, że na Uniwersytecie Ekonomicznym w Katowicach podobnie jak na Politechnice Warszawskiej rekrutacja odbywa się na kierunki i wydziały, a zjawisko przenoszenia się studentów podczas studiów na innych wydział występuje dość rzadko. Następnie wskazał na atrakcyjność niektórych rozwiązań istniejących w SGH, takich jak wspólne kształcenie studentów na początkowym poziomie nauczania. W ocenie prof. P. Wachowiaka konflikt jest czynnikiem podnoszenia efektywności, więc jego występowanie między wydziałami nie może być oceniane jedynie negatywnie. Ale ewolucja wymaga przede wszystkim kooperacji. W procesie zmian organizacyjnych w SGH pożądane będzie uszczegółowienie programów dydaktycznych oferowanych na poszczególnych, precyzyjnie zdefiniowanych, kierunkach studiów. Podsumowując debatę, prof. W. Paprocki zauważył, że dyskusja koncentrowała się na problemach z punktu widzenia całej uczelni i wydziałów/kolegiów, natomiast zbyt mało uwagi poświęcono roli katedr i instytutów, które spełniają istotną rolę w funkcjonowaniu uczelni.

Kończąc debatę prof. W. Paprocki złożył najlepsze życzenia z okazji zbliżających się Świąt Bożego Narodzenia i Nowego Roku.

Najnowsze wpisy

Archiwa